نگاهي به شهرهزار شهيد و دارلفضل فارس  شهر باستاني فسا

ویزگی های طبیعی شهرستان فسا :

شهرستان فسا با 4205 کیلومتر مربع وسعت (3/4 از مساحت استان) بین شهرستان های داراب ، جهرم ، شیراز ، استهبان وزرین دشت واقع گردیده است . از نظر ناهمواری ،این شهرستان بخشی از رشته کوه زاگرس  است.  8/67 درصد ازوسعت فسا  را ارتفاعات و2/32 را دشت ها تشکیل داده و  بلند ترین نقطه در شهرستان فسا قله ی خرمن کوه ( 3185 متر ) است . از نوبندگان، میان جنگل، شیبکوه ، ششده وقره بلاغ ، فسا و گره بیگون به عنوان مهم ترین دشتها و  ازکوه های تودج ، گچ ، درز ، قلات یاغی ، کلاه قاضی  و.... مهم ترین ارتفاعات منطقه  ،می توان نام برد . این شهرستان از نظر زمین لرزه نسبت به سایر شهرستان ها استان فارس از استعداد لرزه خیزی پایینی برخوردار است . آب وهوای شهرستان فسا نوعی آب وهوای مـدیترانه ای ( زمستان معتدل و تابستان گرم وخشک ) با بارش زمستانی وپاییزی و میانگین دمای سالانه 19 تا 23 درجه می باشد و هرچه از سمت شمال به جنوب شهرستان حرکت کنیم از مقدار رطوبت هواکاسته وبر میزان گرمای آن افزوده می شود .

                       ویژگی های انسانی :

آخرین جمعیت شهرستان فسا بالغ بر 235951 نفر می باشد که حدود نیمی از آن در مناطق شهری( فسا، ششده،زاهد شهر،نوبندگان  ) وبقیه در بخش ها وروستاها زندگی می کنند . شهرستان فسا دارای 5 شهر – 8 بخش و  192 روستا با سکنه دائمی می باشدو به دلیل قدمت طولانی ، محل سکونت نژادها واقوام مختلف بوده وامروزه اکثریت قومی آن را به ترتیب اقوام فارسی - اقوام ترک وتعدادی اندک مردمان  لرتشکیل می دهند .

بیشتر مردم فسا به زبان فارسی اصیل ( گویشی بین گویش شیرازی وکرمانی ) تکلم می کنند و اقوام ترک وعرب نیزعلاوه بر فارسی  در محاورات  به زبان مادری خود نیز سخن می گویند . در شهرستان تیره ای از لُـرها نیز ساکنند

                ویژگی اقتصادی شهرستان فسا :

از نظر ساختار اقتصادی ، نیروهای  شاغل این شهرستان به ترتیب در : بخش های کشاورزی ، خدمات و صنعت مشغول فعالیتند ولی و نقش وکارکرد شهر فسا خدماتی وبازرگانی است . شهرستان فسا در تولید  گندم درواحد سطح ، مقام اول کشور را داراست و  او  را (شهر گندم نامیده اند  و به دلیل اشتغال به کشاورزی، صنایع غذایی از رشد خاصی برخوردار است.

  مهم ترین کارخانه های صنایع شهرستان فسا عبارتند از : کارخانه قند ، الکل ، فراورده های لبنی ، آرد ، رب گوجه ، ماکارونی ، یخ سازی  . ... و صنایع ریسندگی وفلزکاری ،کانی غیر فلزی ، صنایع دستی (بافت فرش ، گلیم ،حصیر، رویه ی گیوه و.... )

           علت نامگذاری ( وجه تسمیه )

واژه فسا در اصل  پَسا بوده که در زمان ورود اعراب به صورت  بَسا  وفسا تلفظ گردیده است .پسا در واقع برگرفته شده از نام  پسا ، پسر طهمـورث پیشدادی ( سازنده شهرستان فسا ) ودر لغت نیز به معنی ( محل سکونت وقرارگاه ) گفته اند محققان برای فسا معانی ( بسا = نسیم شمال )، (پارساگرد= شهرپارسایان )،( پازارگادا= اردو وخزانه ایران )و... شمرده اند  .

           پیشینه باستانی وتاریخی :

پيشينه ي باستاني شهر فسا براساس منابع نوشتاري به دوران اساطيري (پيشداديان و كيانيان ) و بر پايه ي آثار و اشيا به دست آمده از كاوش هاي باستان شناسي به دوران پيش از تاريخ (عهد حجر ) و هزاره ي سوم تا چهارم قبل از ميلاد باز مي گردد و شواهد متقن حاكي از وجود اقوامي صاحب فكر و مدنيت قبل از ورودآريايي ها به اين ديار است و شرق شناسان  بسياري،  شهرستان فسا را مسير ارتباطي و حلقه ي رابط تمدن هاي جنوب شرقي (شهرسوخته ) و جنوب شرقي ايران (شوش) مي دانند.

 بر اساس اشیا ء وآثار کشف شده در کاوش های باستان شناسی ، قدمت این شهرستان به دوران پیش از تاریخ ( هزاره های سوم تا چهارم پیش از میلاد ) وبر پایه ی منابع نوشتاری  به دوران  اساطیری (سلسله پیشدادیان وکیانیان ) باز می گردد . نمونه ای از اشیا ء کشف شده در این شهرستان عبارتند از :

صدها قطعه ابزار سنگی وادوات زندگی متعلق به انسان های عصـــر حجر (گرز، تبر، چاقو سنگی ،آیینه مدور ودستبند مفرغی ، عطر دان سنگی و ...)

سفال سرخ فام با نقوش شیر،عقاب ونهنگ (6000 هزار سال قدمت )

قبه های طلا ، مجسمه بز کوهی ( مفرغی ) الواح گلی و..... از عهد هخامنشی مجسمه مرمرین آفرودیت یونانی متعلق به عهد سلوکیان واشکانیان .

سکه ها ی نقره با محل ضرب فسا مربوط به قرون اولیه دوره اسلامی .

شهرستان فسا به نقل از کتب معتبر از آباد ترین نقاط فارس در قرن چهارم هجری قمری بوده و منسوجات ومصنوعات نخی ، ابریشمی وپشمی مشهور به فسا ساری  و ... از آنجا  به اطراف عالم صادر می گردیده است .

           مراکز وابنیه باستانی وتاریخی شهرستان فسا

تل ضحاک  : این محدوده باستانی حاوی  آثار دوره های ماقبل تاریخ تا عهد مغول بوده و مکان اولیه شهر فساست،

 خنب آتشکده که بقایای آتشکده ی مشهور عهد ساسانی است .

چهل چشمه و اطراف آن که به گفته محققان ، روئینه دژ وشهر ساسانی در آن جا بوده وسنگ مکعبی شکلی که از مدخل ورودی شهر برجا مانده بود  بود تا چند سال قبل به دلیل تخریب از بین رفت .

منطقه گلیان : تپه های گلیان حاوی آثاری با قدمت پنج هزار سال بوده که 

آثار  مکشوفه از آن در موزه ی پارس وایران باستان نگهداری می شوند .

سایر مکان ها باستانی وتاریخی :

سد ساسانی ، قلعه ی اشکانی ، منطقه باستانی کوزه گرخانه ( واصل آباد )

آثار باستانی تنگ مج وتنگ موردی ، تل سیاه ( فدشکویه )  چاه های گبری  تنگ خمار ( سنان ) ، بقعه زاهد کبیر در زاهدشهر ( عهد مغول )

 عمارت  منصوریه (خیابان محمدی )، خانه ی آیینه کاری و ده ها قلعه  تاریخی

مشاهیر وبزرگان

گستره سرزمینی فسا از دوران گذشته تاکنون محل نشو و نمای دانشمندانی بوده که نام وآوازه ی آنان تا فراسوی مرزهای ایران زمین طنین اندازشده که قدیمی ترین آنان بتوان از ( زرادشت  بن خورگان ) متفکر قرن سوم میلادی بنیان گذار  دریست دین  و ( قاضی القضات دربار انوشیروان ساسانی ) نام برد 

برخی از علما وخردورزان شهرستان فسا در رشته های مختلف 

ابوعلی نحوی فارسی ، مولف 32 عنوان کتاب – قرن سوم ه ق

ابو عبدالله نصربن محمد صاحب تفسیر ابن مریم – قرن ششم ه ق

شیخ روزبهان بقلی فسایی ، مولف 28 عنوان کتاب قرن ششم ه ق

سید محمد رضوانی ( سید الواعظین ) از شاعر ان مشروطه طلبان

 ارسلان بساسیری ، فاتح بغداد در قرن ششم

حسن دیلمی از پزشکان نامی وطبیب مخصوص بها ء الدوله دیلمی

حاج میرزا حسن حسینی فسایی ، صاحب فارسنامه ناصری  

خواجه ابوالحسن فسایی از شاگردان درویش عبدالمجید خطاطی

میرزا لطف الله فسایی(  نقاش)

عبدالرحمن صوفی رازی  ، ریاضی دان ، منجم و مولف فسایی الاصل که 13 عارضه در کره ی ماه توسط غربیها به نام وی نامگذاری شده است .

ودر زمینه معرفی  علما و فضلای معاصر می توان به ایت  ا.. حسینی ارسنجانی 0- ایت ا... دکتر احمد بهشتی از نمایندگان مجلس خبرگان رهبری در فارس  و  از اندیشمندان علوم دانشگاهی  می توان به دکتر منصور رستگار فسایی چهره ی ماندگار ادب فارسی اشاره کرد . شهرستان فسا از نظر تعداد تحصیل کردگان دارای مدرک دکترا  در شهرهای فارس و کشور شاخص است.

 در طی انقلاب اسلامی روحیه ی ظلم ستیزی خودرا به منصه ی ظهور رسانند و رزمندگان ، سرداران ، سربازان وارتشیان این خطه از سرزمین ایران  با حضور در تمامی  عملیات های سرنوشت ساز دفاع مقدس و تقدیم 1009 شهید ، 200 مفقودالاثر 2179 جانباز 119 آزاده برگ زرینی از تاریخ سراسر حماسه خودرا به یادگارنهادند . نام وخاطره ی شهیدان جاویدمان از لشکر فجر ، المهدی ، 56 یونس ، الهادی ،حجر بن عدی ، یگان های ارتش  ،خلبانان تیز پرواز فسایی ویکایک حماسه سازان وسربازان گمنام امام عصر ،  همیشه باقی و همراه با افتخار خواهد بود

از دیدگاه  فرهنگی ، شهرستان فسا  از گذشته تا حال به مثابه نگینی در فارس و ایران درخشیده و دارالفضل فارس لقب گرفته است . انتخاب فساییان به عنوان  چهره های ماندگار کشور و استان ، حضور  صدها تن از فرهیختگان فسایی در کسوت استاد ی حوزه و دانشگاه در داخل و خارج از کشور  ، رده های عالی فرماندهی  ستاد در امور نظامی  و مراکز علمی ، پژوهشی  و... نشانگر  توجه مردمان این کهن شهر به امور فرهنگی و حضور در عرصه های علمی و عملی است . 

تاليف بيش از 700 عنوان كتاب  بوسيله ي  فساييان و تصدي مناصب علمي ، فرهنگي ، سياسي ، نظامي و... از ديگر ويژگي هاي انديشمندان فسايي است . شهر فرهنگ ساز نه تنها خاستگاه چهره هاي ماندگاري همانند: دكتر منصور رستگار فسايي ،آيت ا... سيد محمد حسين حسيني ارسنجاني، آيت ا... دكتر احمد بهشتي ، شهيد ان حاج محمود  ستوده ، مرتضي جاويدي و..  صدها انديشمند حوزوي و دانشگاهي  است  ، بلكه  ده ها سردار و امير سرافراز دفاع مقدس و محققان علوم پايه و انساني را در دامان پر مهر خود  پرورش داده و تربيت نموده است. در ساليان اخير به دليل وجود دانشگاههاي مختلف و تحصيل بيش از ده هزار دانشجو  ،چهره ي درخشان مردمان تلاشگر و نجيب اين شهرستان بيش از پيش در سطح ايران بر هموطنان آشكار  گشته است .

نه تنها صحنه هاي  دفاع مقدس شاهد حماسه آفريني فرزندان بسيجي ، ارتشي و سپاهي و.. اين شهرستان بوده بلكه  پس از پيروزي انقلاب اسلامي نيزمردمان اين ديار در معركه  هاي مقابله با تهاجم فرهنگي ،جنگ نرم ودگر انديشي خوش درخشيده اند.

 

*****            بقاع متبرکه (فسا شهر امامزادگان و بقاع متبرکه است )

امامزاده اسماعیل از فرزندان امام موسی بن جعفر (ع )  -       امامزاده حسن ازنوادگان امام مسی بن جعفر (ع )  -   شاهزاده قاسم وشاهزاده ابراهیم از نوادگان عقیل برادر امام علی(ع )  -         وامامزاده محمد سنان ، شاهزاده ابوالفتح ، سیدعبدالله ، شاه شهیدان، شاه فرج الله ، امامزاده حسین ، سیدحاجی و دهها بقعه ی دیگر

******       جاذبه های گردش گری وسیاحتی شهرستان فسا

منطقه جنگلی میان جنگل ،  - منطقه چهل چشمه وخنب آتشکده ،   منطقه ی جنگلی بهشت کوثر ( بهشت فسا )   منطقه ی کوهستانی پانعل ، سلو ، تل زیره ، درختی ، تنگ مج و .....    پارک آزادی ومجموعه ی تفریحاتی آن        مجموعه ی علمی وتفریحی تپه ی کدیوری و رصد خانه شهرداری فسا

دریاچه های واقع در پشت سدهای جدیدالاحداث و...

******                       سوغات شهرستان فسا

علاوه بر صنایع دستی از قدیم الایام شهرستان فسا به تهیه ی شیرینی های محلی به نام های « کماچ » «نان کنجدی » و« کلوچه ومسقطی فسایی »مشهور بوده که آنها را به سوغات می برند .